Borderline

Als het evenwicht zoek is

Een leven waarin alles van een leien dakje gaat, is eerder uitzondering dan regel. Iedereen krijgt te maken met tegenslagen: zakken voor een examen of afgewezen worden voor een baan. Ook heeft elk mens weleens een fikse ruzie met een familielid, vriend(in) of collega.

Bij sommige mensen zijn veranderingen, mislukkingen en heftige conflicten eerder regel dan uitzondering. Ze beginnen impulsief en vol enthousiasme aan een nieuwe opleiding. Of ze vertellen dolgelukkig over hun nieuwe grote liefde. Vaak is de situatie een paar maanden later helemaal veranderd. Ze zijn gestopt met de opleiding omdat die niets opleverde, de vriend bleek bij nader inzien een waardeloze kerel. Er zijn mensen die dit vaak overkomt en die steeds opnieuw vastlopen in hun chaotische leven. Zij hebben mogelijk een borderline persoonlijkheidsstoornis, meestal kortweg borderline genoemd.

Borderline

De term borderline is in het begin van de vorige eeuw ontstaan. Psychologen en psychiaters wisten toen bepaalde psychische verschijnselen niet goed te duiden en plaatsten de stoornis daarom in het grensgebied (borderline) van de psychose en de neurose. Inmiddels is de aandoening ingedeeld bij de persoonlijkheidsstoornissen.

Hoe vaak komt het voor?

In Nederland hebben 150.000 tot 250.000 mensen borderline. De diagnose wordt drie tot viermaal vaker gesteld bij vrouwen dan bij mannen. Bij mannen wordt de stoornis minder snel herkend, doordat ze vaak eerder met de politie en de verslavingszorg in aanraking komen, door agressie, geweld en verslavingen. Vrouwen komen vaker bij de geestelijke gezondheidszorg terecht, als gevolg van zelfverwondend gedrag en eetstoornissen.

 

Bij veel mensen met borderline nemen de verschijnselen na hun dertigste of veertigste jaar geleidelijk af. Borderline raakt veel mensen. Het is niet iets om je voor te schamen of om verborgen te houden.

Borderline kenmerkt zich door instabiliteit en veel abrupte veranderingen in gevoelens, stemmingen, relaties, zelfbeeld en gedrag. Mensen met borderline kunnen last hebben van meerdere van de volgende verschijnselen:

 

• Impulsiviteit
  Iemand met borderline kan zich halsoverkop in een nieuwe relatie storten of na het lezen van een interessante vacature plotseling van baan veranderen. Verder lezen over impulsiviteit

• Stemmingswisselingen
  De stemming kan gemakkelijk omslaan van somberheid en angst in gespannen opwinding of andersom. Verder lezen over stemmingswisselingen
• Zwart-wit denken
  

  Bij borderline wordt de wereld opgedeeld in uitersten: zwart en wit, goed en slecht, mooi en lelijk, alles of niets. Er bestaan geen grijstinten. Iemand is of fantastisch leuk of onuitstaanbaar. De mening over één en dezelfde persoon kan in korte tijd helemaal omslaan.

• Extreme verlatingsangst
  Mensen met borderline hebben een grote behoefte aan intieme relaties, maar zijn daar tegelijkertijd bang voor. Verder lezen over verlatingsangst
• Opzettelijke zelfbeschadiging (automutilatie)
  Veel mensen met borderline krassen zichzelf met scherpe voorwerpen of branden zich met een sigaret. Ook gedachten over of pogingen tot zelfdoding komen veel voor.
• Identiteitsproblemen
  Mensen met borderline hebben meestal weinig zelfvertrouwen en een negatief zelfbeeld. Ze zijn buitengewoon gevoelig voor opmerkingen die ze als kritiek  ervaren. Ze twijfelen constant over wat ze zullen aanpakken en wat ze met hun leven willen.
• Dissociatieve verschijnselen
  Mensen met borderline kunnen momenten van vervreemding hebben. Dat is een gevoel van ‘er niet echt te zijn’ of een sterk en beangstigend gevoel van innerlijke leegte.  Soms weten ze even echt niet wat ze gedaan hebben of hoe ze ergens zijn gekomen.
• Psychotische verschijnselen
  Soms krijgen mensen met borderline last van psychotische verschijnselen, zoals in de war of achterdochtig zijn en stemmen horen. Deze verschijnselen kunnen enkele uren of dagen duren.

Borderline wordt veroorzaakt door een combinatie van biologische, psychische en sociale factoren.

Biologische factoren

De belangrijkste biologische factor is aanleg. Impulsief gedrag, heftige emoties en stemmingswisselingen kunnen in aanleg aanwezig zijn. Dit heeft te maken met de verwerking van prikkels in de hersenen.

Psychische en sociale factoren

Psychische en sociale factoren spelen eveneens een belangrijke rol bij borderline, met name ingrijpende ervaringen en gevoelens van grote onveiligheid in de kindertijd. Om die reden hebben mensen met deze stoornis vaak moeite anderen te vertrouwen.

 

Het gevoel van onveiligheid kan een duidelijk aanwijsbare oorzaak hebben, zoals lichamelijke verwaarlozing, mishandeling, seksueel misbruik of een scheiding van de ouders. Maar het kan ook minder duidelijk zijn waar het onveilige gevoel vandaan komt, bijvoorbeeld wanneer er sprake was van emotionele verwaarlozing of wanneer een gebeurtenis of persoon onbewust als onveilig ervaren is.

Tips voor mensen met borderline

• Zorg voor structuur in je dagindeling. Plan activiteiten, verplichtingen, maar ook rustmomenten duidelijk in. Geef niet te snel toe aan de neiging de structuur weer los te laten.
• Leer je gevoelens en stemmingen herkennen. Houd bijvoorbeeld een dagboek bij. Ga na welke omstandigheden of gebeurtenissen je boos, somber of verdrietig hebben gemaakt en welke (negatieve) gedachten je op dat moment had. Zo krijgt je meer greep op je emoties en stemmingen.
• Bedenk dat je sterk de neiging hebt om in uitersten te denken en heftig te reageren. Sta regelmatig stil bij jouw gedachten en probeer nuances aan te brengen.
• Als je een impuls of sterke emotie voelt opkomen, probeer dan eens een ‘pauze’ in te lassen. Of ga iets heel anders doen, bijvoorbeeld hardlopen.

Vooroordeel

Het woord borderline roept al snel associaties op met ‘moeilijk behandelbaar’. Dat vooroordeel klopt allang niet meer. De stoornis is nauwkeuriger omschreven en er zijn betere behandelingen voor zijn ontwikkeld.

Therapie helpt

Neem voor uitgebreide informatie over therapie contact op met de Informatieservice van Lentis
 

Moeilijk te begrijpen

De extreme en snelle wisselingen in het leven van iemand met borderline zijn voor mensen in hun omgeving vaak moeilijk te begrijpen. Ze weten niet welke stemming ze kunnen verwachten, voelen zich soms gemanipuleerd, onzeker of gefrustreerd. Ze kunnen het slachtoffer worden van onterechte beschuldigingen, leugens en woede-uitbarstingen. Dan gaan ze er soms toe over het contact te verbreken, waardoor de persoon met borderline in een isolement terecht kan komen.

Tips

Maak duidelijke afspraken over het contact met de persoon met borderline. Geef daarbij duidelijk je grenzen aan, vooral wat betreft woede-uitbarstingen, zelfbeschadiging en dreiging met zelfdoding.

 

• Geef duidelijk aan waarvoor en wanneer de persoon wel en niet bij je terecht kan.
• Pas op dat je niet in de rol van hulpverlener kruipt.
• Geef geen adviezen of tips. Begrip, sympathie en steun zijn het belangrijkst.
• Neem voldoende tijd voor jezelf, je hobby’s en vrienden. Dan heb je een grotere kans dat de relatie met de persoon in kwestie goed blijft.
• Houd je aan de gemaakte afspraken en aan jouw grenzen. Dat maakt je betrouwbaar.
• Maak samen met de persoon in kwestie en de behandelaar een noodplan voor crisissituaties. Leg daarin vast wanneer er sprake is van een crisis en hoe dan te handelen.
• Zoek zelf steun als het je teveel wordt.

Informatie

Voor meer informatie over borderline en de behandeling ervan, kunt u contact opnemen met de Informatieservice van Lentis.

Meer lezen

Borderline hulpboek
Zelf leren omgaan met verschijnselen van impulsiviteit, heftige emoties en conflicten
J. Spaans en E. van Meekeren, 2006
ISBN 9789085063677
 

Alles of Niets
Informatie en adviezen voor patiënten en betrokkenen betreffende de borderlinestoornis
E. van Meekeren, 2005
Uitgegeven in eigen beheer. Te bestellen bij Stichting Borderline en Labyrint-In Perspectief

 
Borderline persoonlijkheidsstoornis
Handleiding voor training en therapie
M.M. Linehan, 1996
ISBN 9789026514579
 
In de beste families
Dertien aangrijpende, waargebeurde verhalen
P. Teunissen , 2008
ISBN 9789020409031

Moeilijk te herkennen

Mensen met borderline zijn vaak spontaan en kunnen gemakkelijk contacten leggen. Daardoor kunnen ze heel succesvol, aantrekkelijk en sociaal overkomen. Onderliggende angsten blijven zo verborgen.

 

De stoornis gaat vaak gepaard met andere psychische problemen, zoals depressie, angststoornissen, eetstoornissen, posttraumatische stress of drugs- of alcoholverslaving. Daardoor wordt de diagnose borderline niet snel gesteld. Daar komt bij dat de ene persoon met borderline erg expressief en impulsief is, de ander juist extreem introvert en depressief.

Tussen 17 en 25

De stoornis komt meestal geleidelijk tot uiting tussen het zeventiende en vijfentwintigste jaar. In die periode gaan mensen een zelfstandig leven opbouwen, met allerlei nieuwe contacten. Mensen met borderline hebben grote moeite met het opbouwen van stabiele relaties. Maar heftige emoties en snelle veranderingen horen ook bij de leeftijdsfase. Dit maakt dat de borderline stoornis niet gemakkelijk te herkennen is.