Dip of depressie?
Je hoort mensen vaak zeggen dat ze ‘even een dipje’ hebben. Daar kijkt niemand van op. Iedereen is weleens somber of treurig. Zulke gevoelens kunnen opkomen na een tegenslag of ruzie, het verlies van een dierbaar iemand of zomaar. Meestal trekt zo’n sombere bui vanzelf weg.
Maar bij sommige mensen blijft deze stemming aanhouden. Ze hebben nergens meer zin in of belangstelling voor. Hun hele bestaan wordt beheerst door somberheid. Al schijnt de zon en bruist alles om hen heen van leven, het raakt hen niet. Ze missen de energie om iets te ondernemen. Het lukt maar niet om minder somber te worden. Mensen die lange tijd last houden van zo’n zwaarmoedige stemming lijden mogelijk aan een depressie.
Hoe vaak komt het voor?
6% van de volwassen Nederlandse bevolking tot 65 jaar lijdt aan een depressie of heeft kortgeleden een depressie gehad. Eén op de zeven volwassenen heeft minstens éénmaal in het leven een depressie. Depressie komt bij twee keer zoveel vrouwen als mannen voor. Ook 2 tot 3% van de jongeren en de ouderen lijdt aan een depressie.
Dit betekent dat er op een willekeurig moment in Nederland zo’n 750.000 mensen depressief zijn. Een depressie raakt veel mensen. Het is niet iets om je voor schamen of om verborgen te houden.
Verschijnselen van depressie zijn:
- Somberheid, neerslachtigheid
- Lusteloos en prikkelbaar
- Gebrek aan interesse en plezier
- Concentratieproblemen, vergeetachtigheid en besluiteloosheid
- Schuldgevoelens, zelfverwijten en het gevoel niets waard te zijn
- Het gevoel van binnen dood of leeg te zijn
- Gevoelens van machteloosheid, wanhoop en angst
- Grote vermoeidheid
- Sterke neiging tot piekeren
- Huilen zonder dat dit oplucht of graag willen huilen maar dit niet kunnen
- Traagheid in praten, denken en bewegen of lichamelijke onrust
- Gebrek aan eetlust en gewichtsverlies of juist overdreven eetlust en gewichtstoename
- Moeite met inslapen of doorslapen of juist niet uit bed kunnen komen
- Weinig of geen zin in vrijen
- Gedachten aan de dood en/ of zelfdoding
- Lichamelijke klachten zoals: verstopping, een droge mond, onverklaarbare pijn, duizeligheid, hartkloppingen, trillende handen, druk op de borst en hoofd- en rugpijn
- Geen uitweg meer zien
Veel depressieve mensen voelen zich ‘s ochtends het ellendigst. Ze gaan zich in de loop van de dag beter voelen. Bij anderen zijn de verschijnselen ‘s avonds juist het sterkst.
Ernstig depressieve mensen denken veel aan de dood. Ze ervaren het leven als zinloos, uitzichtloos en als een kwelling. Voor enkelen lijkt de dood dan een welkome verlossing uit een ellendige situatie. De doodswens kan ook het gevolg zijn van de behoefte anderen niet meer tot last te zijn.
Vormen van depressie
Niet alle depressies zijn hetzelfde. Ze kunnen variëren van mild tot zwaar. Iemand met een milde depressie heeft last van hooguit enkele verschijnselen. Mensen die aan een zware depressie lijden hebben last van vrijwel alle bijbehorende klachten. Ook de intensiteit van de klachten verschilt vaak. Enkele speciale vormen van depressie zijn:
Dysthyme stoornis
Bij een dysthyme stoornis houden de klachten minimaal twee jaar aan. Mensen met een dysthyme stoornis hebben vaak niet de heftige verlammende depressieve gevoelens, maar zijn wel het grootste deel van de dag in een depressieve stemming. Ze hebben ook minder bijkomende klachten. Ze kunnen meestal ‘redelijk’ functioneren, maar hun leven is vrijwel voortdurend gekleurd in grijstinten. Het lange aanhouden van de klachten en de uitzichtloosheid ervan, maakt deze vorm van depressie zwaar.
Manisch-depressieve stoornis
Bij mensen met een manisch-depressieve stoornis (bipolaire stoornis) wisselen perioden van grote somberheid en passiviteit en perioden van extreme activiteit en opwinding elkaar af. Ze denken in de overdreven vrolijke (of eufore) perioden alles aan te kunnen. Ze doen dan dingen die ze normaal nooit zouden doen. Op zo’n ‘hyperactieve periode volgt vaak een depressieve periode. Lees de uitgebreide informatie over manisch-depressiviteit op deze website.
Postpartum depressie
Na een bevalling, miskraam of abortus krijgen sommige vrouwen last van een postpartum depressie, voorheen ook wel postnatale depressie genoemd. Lees de uitgebreide informatie over
postnatale depressiviteit op deze website.
Seizoensgebonden depressie
Veel mensen hebben in meerdere of mindere mate last van een seizoensgebonden depressie. Ze hebben behalve de depressieve verschijnselen vaak last van overdreven eetlust, gewichtstoename en grote behoefte aan slaap. De seizoensgebonden depressie steekt vooral in de herfst- en wintermaanden de kop op en wordt in verband gebracht met gebrek aan zonlicht (de winterdip). Maar er zijn ook mensen die zich juist in het voorjaar depressief voelen.
Depressies hebben niet één duidelijke oorzaak, maar ontstaan door een combinatie van biologische, sociale, en psychische factoren.
Biologische factor
De belangrijkste biologische factor is erfelijkheid. In sommige families komen depressies vaker voor dan in andere. Maar ook bepaalde stoffen, zoals hormonen, medicijnen, alcohol en drugs kunnen het ontstaan van een depressie in de hand werken. Dat geldt ook voor sommige lichamelijke ziekten, zoals schildklier- en bijnierschorsafwijkingen, diabetes en hart- en vaatziekten.
Sociale factoren
De belangrijkste sociale factoren zijn verdrietige of schokkende gebeurtenissen. Deze kunnen een depressie oproepen. Zo kan de somberheid na het verlies van een partner of na ontslag overgaan in een depressie. Ook een ingrijpende gebeurtenis als een verhuizing kan tot een depressie leiden. De kans daarop is vooral groot wanneer mensen hun oude sociale contacten moeten missen of niet kunnen wennen aan hun nieuwe omgeving. Ook kan een schokkende gebeurtenis jaren nadat deze heeft plaatsgevonden nog tot een depressie leiden. Zo kunnen mensen op volwassen leeftijd depressief worden nadat ze als kind zijn mishandeld of seksueel zijn misbruikt. Of al vroeg een belangrijk iemand, zoals een ouder, hebben verloren.
Psychische factoren
Ten slotte zijn ook psychische factoren, iemands persoonlijke eigenschappen, van invloed op het wel of niet krijgen van een depressie. Zulke eigenschappen zijn onder andere een gebrekkig vermogen om problemen op te lossen, verdriet te verwerken of steun te vragen, weinig zelfvertrouwen, perfectionisme, faalangst en een streng geweten.
Eerst even afwachten
Het is aan te raden naar de huisarts te gaan als je minimaal twee weken last heeft van depressieve klachten en je daardoor wordt belemmerd in je dagelijkse bezigheden. Afhankelijk van de ernst van je klachten zal hij ofwel een behandeling voorstellen, ofwel enkele weken afwachten om te zien of de klachten verminderen. In dit laatste geval zal de huisarts je zorgvuldig in de gaten houden en je informatie over depressie en tips meegeven.
Diagnose depressie
Knap je in de weken daarna niet op en blijven de klachten onverminderd aanhouden, dan zal de huisarts met je besluiten om andere middelen in te zetten en zal de diagnose depressie gesteld worden. Eventueel kan de huisarts je verwijzen naar een instelling voor geestelijke gezondheidszorg (ggz), maatschappelijk werk of een vrijgevestigd psycholoog, psychotherapeut of psychiater. Wanneer mensen met depressieve klachten er zelf niet toe komen de stap naar hulp te zetten, dan is het belangrijk dat de omgeving die stap zet. Zeker wanneer iemand over zelfdoding praat of daarover signalen geeft, is hulp nodig.
Hulp zoeken
Gaan de klachten niet over? Of worden ze erger en maak je je daar zorgen over? Merk je dat je niet goed meer kunt functioneren? Dan is het verstandig om hulp te zoeken bijvoorbeeld bij de huisarts.
Tips wanneer je depressief bent
- Erken je sombere gevoelens. Besef dat je depressie niet zomaar verdwijnt. Je kunt je stemming wel beïnvloeden.
- Praat met je omgeving over je gevoelens.
- Zorg voor regelmaat: sta op tijd op, eet driemaal per dag en ga op tijd naar bed.
- Ga elke dag een stuk fietsen of wandelen. Dat helpt tegen depressieve gevoelens en maakt je ‘gezond moe’.
- Probeer mensen op te zoeken, ook al heb je er eigenlijk geen zin in. Maar zoek geen situaties op waarin genieten een ‘must’ is (zoals een feestje), als je weet dat je dat nu niet kunt. Daar word je alleen maar treuriger van.
- Ga na of je oorzaken kunt vinden voor jouw somberheid, zoals een ingrijpende verandering of groot verlies in je leven. Sta jezelf dan toe om hierover verdrietig te zijn.
Therapie helpt
Een depressie is vaak goed te behandelen. Neem voor uitgebreide informatie over therapie contact op met de
Informatieservice van Lentis
Hoe ga je om met iemand die depressief is?
- Probeer de depressie niet ‘weg te praten’ of een depressief iemand op te vrolijken. Dat werkt averechts.
- Geef geen adviezen en tips. Begrip, sympathie en een luisterend oor zijn het belangrijkst.
- Bel regelmatig of ga op bezoek. Het helpt, al zal je misschien niet direct een positieve reactie krijgen.
- Ga samen met de depressieve persoon iets simpels doen, zoals wandelen of winkelen. Niet voorstellen of vragen, maar doen.
- Bied hulp bij huishoudelijke klussen zoals schoonmaken en de was, als de persoon daar te weinig energie voor heeft.
- Laat desnoods blijken dat je niet weet wat je moet zeggen of doen, maar dat de depressieve persoon altijd op je kan rekenen.
- Bewaak je grenzen en maak tijd voor je eigen vrienden en hobby’s.
- Zoek zelf steun als het je teveel wordt.
Meer informatie
Voor meer informatie over depressieve stoornissen en de behandeling ervan, kunt u contact opnemen met de Informatieservice van Lentis.
Meer lezen
Depressie Zelfzorgboek E.H. Coene (eindred.), 2004
ISBN 9072248597
Depressie Hoe een behandeling het levensplezier weer terug kan brengen
R. Houtman, 2002
ISBN 906611228x
Depressie Gids voor familieleden
P. Cuijpers, 1997
ISBN 9055741175
Depressies en angstgevoelens overwinnen M.E. Lange-Ernst, 2002
ISBN 9024380898